خود نهرى بزرگ و بااهميت بوده‌اند . طول مجراى نهر قورج از محل انشعاب آن كه آن را در هفت كيلومترى جنوب قادسيه ( اين غير از قادسيه كوفه است كه در تاريخ معروف شده ) و در ده كيلومترى شمال غربى بلد در نزديكى شهر العلث دانسته‌اند تا محل پيوستن آن به مجراى اصلى نهروان در سه كيلومترى جنوب روستاى بهرز حدود هشتاد كيلومتر بوده كه در تمام آن مسافت به موازات نهر اصلى نهروان جريان مىيافته است « 1 » . نظر كارشناسان امروز دربارهء پايه‌هاى علمى اين طرحهاى قديم آنچه از مطالعه آثار بازمانده از آن طرحهاى بزرگ همچون نهروان و قاطول و قورج نظر محققان را به خود معطوف ساخته يكى پايه‌هاى علمى و دقتهاى هندسى و مهارتهاى فنى است كه ايجاد چنان طرحهاى عظيمى را ميسّر ساخته ، و ديگر مواد و مصالحى است كه در بناهاى وابسته به آن طرحها از قبيل سدهاى مختلف و آبراههاى معلّق و پلهاى گوناگون به كار رفته كه آنها را در برابر طوفانها و طغيانهاى دجله براى مدتهاى طولانى پايدار و استوار نگه داشته بوده است . تا آنجا كه از مطالعهء اين آثار دريافته‌اند مصالح مورد استفاده در آن تأسيسات از دو نوع بوده است يكى تركيبى از سنگهاى سخت و سرب و ديگرى تركيبى از آجر و نوعى ساروج مركّب بسيار مقاوم ، و آنچه درباره نوع اول يعنى تركيب سنگ و سرب درخور توجه دانسته‌اند روشى بوده است كه در اين طرحها به كار گرفته شده و آن را بدين‌گونه وصف كرده‌اند كه روش معمول را كه استفاده از سرب گداخته به جاى ملاط بين سنگها بوده با روشى ديگر تكميل كرده‌اند بدين‌گونه كه سنگهاى سخت آتش‌فشانى را كه معمولا از كوههاى داخله ايران استخراج مىشده به صورت تخته‌سنگهاى بزرگ و مستطيلىشكل بريده‌اند و آنگاه نيمى از هردو تخته‌سنگ را به ضخامت نصف آن تراشيده و

--> ( 1 ) . رى سامرا ، ج 1 ، ص 212 - 216 .